"Niewiarygodnie dobra" chińska oferta dla serbskiego atomu

Data dodania: poniedziałek, 1 czerwca 2026, autor: nuclear.pl

„Zaoferowano nam niewiarygodne warunki dla projektu energetyki jądrowej” – tak prezydent Serbii Aleksandar Vučić skomentował rozmowy prowadzone na temat energii jądrowej w Pekinie.

Głowa serbskiego państwa przebywa od 24 maja z oficjalną wizytą w ChRL. W jej trakcie podpisano szereg umów międzypaństwowych dotyczących współpracy gospodarczej w wielu obszarach, w tym wykorzystania energii jądrowej do celów pokojowych, ale także sztucznej inteligencji, gospodarki cyfrowej, ochrony środowiska oraz rozwoju infrastruktury w ramach chińskiej inicjatywy „jednego pasa, jednej drogi” (znanej też szerzej na zachodzie jako „inicjatywa Pasa i Szlaku”). Wśród firm, których przedstawiciele spotkali się oficjalnie z delegacją serbską, znalazła się China National Nuclear Corporation. Żadnych szczegółów „niewiarygodnie dobrej” chińskiej propozycji nie podano.

Serbia nie posiada obecnie energetyki jądrowej. Jedyna elektrownia jądrowa byłej Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii znajdowała się na terytorium słoweńskim i obecnie jest wspólną własnością chorwacko-słoweńską. W samej Serbii (a wcześniej Jugosławii po rozpadzie starej federacji) obowiązywał natomiast przez 35 lat zakaz budowy zakładów tego rodzaju. W 2024 roku serbskie Zgromadzenie Narodowe przyjęło poprawkę do prawa energetycznego znoszącą go, co otworzyło drogę do dyskusji o włączeniu energetyki jądrowej do krajowego miksu energetycznego. Aktualna polityka energetyczna kraju przewiduje możliwość wdrożenia energii jądrowej po roku 2040.

Naturalnie wywołało to zainteresowanie dostawców technologii jądrowych i powiązanych z nimi krajów. Już w październiku 2024 roku Serbia zamówiła wstępne studium techniczne dotyczące potencjalnego wdrożenia energetyki jądrowej – realizują je podmioty francuskie – EDF oraz Egis. W tym roku media informowały także o nawiązaniu rozmów z przemysłem rosyjskim.

Komunikaty płynące teraz z Pekinu wydają się świadczyć o tym, że do gry o serbski atom zamierza się włączyć także przemysł chiński. Nie jest to jego pierwsza próba wejścia na rynek europejski. W poprzedniej dekadzie chińska branża jądrowa przymierzała się już do rynku brytyjskiego. W 2017 roku wszczęto brytyjskie postępowanie homologacyjne GDA (ang. Generic Design Assessment) dla chińskiego reaktora generacji III „Hualong One” - zakończyło się ono wydaniem przez brytyjski dozór jądrowy pozytywnej decyzji w 2022 roku. Na przestrzeni lat jednak zdecydowanie ochłodziły się kontakty brytyjsko-chińskie, a państwo brytyjskie podjęło działania na rzecz rugowania podmiotów chińskich z inwestycji w tym strategicznym obszarze – plany ewentualnego wykorzystania chińskich technologii zostały zatem odłożone na półkę.

W kontekście obecnej sytuacji międzynarodowej, Serbia może stanowić dla przemysłu chińskiego ciekawą alternatywną drogę „wejścia do Europy”. Przemysł chiński bez wątpienia ma duży potencjał techniczny w dziedzinie nowoczesnych jądrowych bloków energetycznych, a technologia reaktorów Hualong One jest nowoczesna i sprawdzona – pracuje już dwanaście bloków ją wykorzystujących, a w budowie jest kolejnych dwadzieścia. Z drugiej strony otwarte jest pytanie o zdolności przemysłu chińskiego do sprawnej realizacji eksportowej instalacji jądrowych w odległych krajach. Do tej pory jego doświadczenia eksportowe ograniczają się do realizacji dwóch elektrowni w Pakistanie. Oczywiście osobną kwestią są uwarunkowania polityczne wynikające z nawiązania współpracy w tak strategicznym obszarze z azjatyckim mocarstwem – które powodują, że dziś oferta chińska byłaby trudna do zaakceptowania dla krajów Unii Europejskiej czy NATO. W przypadku Serbii jednak takich ograniczeń mogłoby nie być; w ostatnich latach obserwowany jest zresztą wzrost chińskich inwestycji przemysłowych w tym kraju.